8 oktober 2026 | Walter Montenarie

Verzuim terugdringen: zeven maatregelen die werken

Het ziekteverzuim in Nederland is hoger dan het gemiddelde van de afgelopen dertig jaar. Veel organisaties reageren met strengere controle of met een vitaliteitsprogramma. Allebei doen ze alleen weinig. Verzuim daalt pas als je drie dingen samen aanpakt: je cijfers en het verzuimproces, het werk zelf en de rol van leidinggevenden.

Hoe hoog is het verzuim nu?

Het ziekteverzuim was in 2025 gemiddeld 5,4 procent. In het eerste kwartaal van 2026 was het 5,8 procent. Bij organisaties met 100 of meer medewerkers was het in dat kwartaal 6,8 procent.

Het meeste verzuim komt door griep en verkoudheid. Daar kun je als werkgever weinig aan doen. Maar bijna een kwart van de werknemers die verzuimden zegt dat het verzuim geheel of gedeeltelijk door het werk kwam. Werkdruk was daarbij de belangrijkste oorzaak. En psychische klachten zijn de oorzaak van vier op de tien gevallen van langdurig verzuim. Daar ligt je invloed.

Verzuim in vier cijfers

5,8%ziekteverzuim in het eerste kwartaal van 2026

23%van wie verzuimde zegt dat het werk een oorzaak was

28%van dat werkgerelateerde verzuim komt door werkdruk

4 op 10gevallen van langdurig verzuim komt door psychische klachten

Bronnen: CBS (2026), VZinfo (2023)

Wat dat verzuim jouw organisatie kost bereken je met de verzuimrekentool.

Zeven maatregelen

Dit zijn de zeven maatregelen. Daaronder licht ik ze toe.

Verzuim terugdringen in zeven maatregelen

Ken je cijfers
Niet alleen het percentage, ook hoe vaak, hoe lang en waar.
Houd contact vanaf dag één
De leidinggevende belt en vraagt wat iemand nog wel kan.
Bespreek vaak verzuim
Een gesprek over het patroon en niet over de ziekte.
Pak werkdruk aan bij de bron
Met de RI&E en met teams die zelf oorzaken benoemen.
Investeer in leidinggevenden
Hun gedrag hangt samen met minder verzuim.
Maak de bedrijfsarts makkelijk bereikbaar
Ook voordat iemand ziek is.
Pas het werk aan bij terugkeer
Aangepast werk verkort het verzuim.

1. Ken je cijfers

Een verzuimpercentage zegt weinig over waar het verzuim zit. Kijk ook naar hoe vaak mensen zich ziek melden, hoe lang het verzuim duurt en het verschil tussen kort en lang verzuim. Vergelijk afdelingen en functies. Bijna de helft van de werknemers verzuimt een heel jaar niet. Het verzuim zit dus vaak bij een kleinere groep. Lees daarover meer in Gemiddeld verzuim is niet normaal.

2. Houd contact vanaf dag één

Het eerste contact bepaalt veel. Laat de leidinggevende bellen en niet alleen HR of de arbodienst. Vraag hoe het gaat, hoe lang het verzuim naar verwachting duurt en wat er aan werk ligt. Vraag niet naar de aard of de oorzaak van de ziekte. Dat mag niet. De medewerker bespreekt zijn klachten met de bedrijfsarts.

Duurt het verzuim langer, dan gelden de stappen van de Wet verbetering poortwachter. Rond week 6 maakt de bedrijfsarts een probleemanalyse. Uiterlijk in week 8 maak je samen met de medewerker een plan van aanpak.

3. Bespreek vaak verzuim

Meldt iemand zich vaak kort ziek, bespreek dan het patroon. Het gaat niet om de ziekte maar om wat er speelt. Soms zit de oorzaak in het werk, soms thuis en soms in de combinatie. Een open gesprek helpt meer dan een waarschuwing.

4. Pak werkdruk aan bij de bron

Werkdruk is de belangrijkste oorzaak van werkgerelateerd verzuim. Elke werkgever moet een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) hebben en daarin hoort ook psychosociale arbeidsbelasting, zoals werkdruk. Bij de RI&E hoort een plan van aanpak. Pak een risico eerst bij de bron aan.

Een RI&E alleen is niet genoeg. Laat teams zelf benoemen waar de druk vandaan komt en wat ze kunnen schrappen of anders doen. Hoe dat gaat lees je in Moet je je druk maken over werkdruk?

5. Investeer in leidinggevenden

Een overzicht van 27 studies vond dat goed leiderschap samengaat met 27 procent minder ziekteverzuim en 46 procent minder arbeidsongeschiktheid. In een Deens onderzoek onder ruim 53.000 werknemers hadden medewerkers die hun leidinggevende het laagst beoordeelden ongeveer 60 procent meer kans op verzuim van zes weken of langer.

Leidinggevenden hoeven geen hulpverlener te zijn. Ze moeten signalen herkennen, het gesprek durven voeren en weten wat in het werk energie kost. Dat kun je leren. Lees ook Burn-out voorkomen in je team.

6. Maak de bedrijfsarts makkelijk bereikbaar

Medewerkers mogen de bedrijfsarts bezoeken voordat ze ziek zijn, ook zonder toestemming van hun werkgever. Je moet als werkgever die mogelijkheid bieden, bijvoorbeeld met een open spreekuur. Vertel medewerkers dat het spreekuur er is en dat het vertrouwelijk is. Zo kan iemand met klachten op tijd hulp vragen.

7. Pas het werk aan bij terugkeer

Een Cochrane-overzicht van 14 gerandomiseerde studies laat zien dat aanpassingen op de werkplek het totale verzuim verminderen. Medewerkers keren ook eerder terug. Het sterkste bewijs is er bij klachten aan spieren en gewrichten. Bij psychische klachten keerden mensen eerder terug, maar bleef de terugkeer niet altijd blijvend. Bouw daarom rustig op en blijf in gesprek.

Denk aan andere taken, minder uren, een andere werkplek of meer regelruimte. Bespreek met de medewerker en de bedrijfsarts wat helpt.

Wat weinig oplevert

Alleen strenger controleren. Het lost de oorzaak niet op. Mensen gaan ziek of uitgeput aan het werk. Dat heet presenteïsme. Onderzoek wijst erop dat het productiviteitsverlies daardoor minstens zo groot is als door verzuim. Lees meer in het artikel over presenteïsme.
Een los vitaliteitsprogramma. In een Amerikaans experiment kregen bijna 33.000 medewerkers door loting wel of geen programma. Na anderhalf jaar was er geen verschil in verzuim. Een programma werkt alleen als het werk en het leiderschap meeveranderen.
Sturen op het gemiddelde. Een gemiddeld verzuimcijfer verbergt de teams waar het misgaat.

Van maatregelen naar beleid

Zeven losse maatregelen worden pas een aanpak als ze samenhangen en als je ze volhoudt. Begin met een meting. Met de gratis vitaliteitsmeter zie je in vijf minuten waar je organisatie staat. Wil je de directie overtuigen, maak dan een businesscase. Hoe je de verandering in de cultuur verankert lees je in Cultuurverandering met het 8-stappenmodel van Kotter.

Veelgestelde vragen over verzuim terugdringen

Hoe kun je verzuim terugdringen?

Door drie dingen samen aan te pakken: grip op je cijfers en het verzuimproces, het werk zelf en de rol van leidinggevenden. Losse maatregelen zoals strengere controle of een vitaliteitsprogramma doen alleen weinig.

Wat is het gemiddelde ziekteverzuim in Nederland?

In 2025 was het ziekteverzuim 5,4 procent. In het eerste kwartaal van 2026 was het 5,8 procent. Dat is hoger dan het gemiddelde van de afgelopen dertig jaar. Bij organisaties met 100 of meer medewerkers was het in dat kwartaal 6,8 procent.

Mag je als werkgever vragen waarom iemand ziek is?

Nee. Je mag niet vragen naar de aard of de oorzaak van de ziekte. Je mag wel vragen hoe lang het verzuim naar verwachting duurt, welke afspraken en werkzaamheden er lopen en hoe je de medewerker kunt bereiken. De medewerker vertelt de aard van de klachten aan de bedrijfsarts.

Wat doet een leidinggevende bij verzuim?

Contact houden vanaf de eerste dag, praten over wat iemand nog wel kan en een patroon van vaak ziek zijn bespreken. Daarnaast kijkt een goede leidinggevende naar wat in het werk energie kost. Onderzoek laat zien dat de kwaliteit van leiderschap samenhangt met minder verzuim.

Wil je het verzuim in jouw organisatie terugdringen?

In een gratis gesprek van 30 minuten kijken we naar je cijfers en naar waar de winst ligt. Of begin met een training werkdruk verlagen voor je teams.

Plan een gratis gesprek Bekijk de training