1 oktober 2026 | Walter Montenarie

Van verzuim naar energie

Veel organisaties proberen verzuim en werkstress terug te dringen met losse acties: een workshop, een vitaliteitsweek, een app. Het effect is vaak tijdelijk. Wie echt meer energie, productiviteit en inzetbaarheid wil, staat voor een cultuurverandering. Het 8-stappenmodel van John Kotter helpt om die verandering stap voor stap vorm te geven.

Waarom Kotter?

Kotter ontwikkelde zijn model in de jaren negentig op basis van onderzoek naar veranderingen in organisaties die wel en niet slaagden. Het is een van de meest gebruikte veranderkundige modellen, vooral omdat het praktisch en goed toepasbaar is.

Een overzichtsstudie van Appelbaum en collega's vond onderbouwing voor de meeste afzonderlijke stappen en geen bewijs tegen het model. Wel merken de onderzoekers op dat het model als geheel nauwelijks is getoetst en dat de vaste volgorde niet altijd past. Daarom gebruik ik het als leidraad en niet als recept: de stappen geven richting, de invulling past bij de organisatie.

Klimaat scheppen

1. 1
   Creëer urgentie
2. 2
   Vorm een leidende coalitie
3. 3
   Ontwikkel een visie

Organisatie betrekken

4. 4
   Communiceer de visie
5. 5
   Neem obstakels weg
6. 6
   Zorg voor snelle successen

Uitvoeren en volhouden

7. 7
   Bouw voort op resultaten
8. 8
   Veranker het in de cultuur

Naar John Kotter, Leading Change (1996)

De acht stappen toegepast op energie en inzetbaarheid

1 Creëer urgentie

Maak zichtbaar wat verzuim, uitval en werkdruk nu kosten, in geld en in menselijk opzicht. Gebruik cijfers uit de eigen organisatie en verhalen uit teams. Zet het als kans neer, niet als verwijt aan het verleden.

2 Vorm een leidende coalitie

Breng een directielid, HR, de OR, de arbo- of verzuimspecialist, een paar leidinggevenden en ambassadeurs uit de teams bij elkaar. Samen hebben ze invloed, kennis en draagvlak.

3 Ontwikkel een visie

Maak concreet wat je wilt bereiken: medewerkers die met energie werken, minder verzuim, meer bevlogenheid. Koppel er meetbare doelen aan, zoals verzuim, bevlogenheid en werkbeleving.

4 Communiceer de visie

Vertel het verhaal vaak en via verschillende kanalen. Het belangrijkste kanaal is gedrag: als directie en leidinggevenden zelf pauzes nemen en grenzen respecteren, volgt de rest.

5 Neem obstakels weg

Pak aan wat energie kost: te hoge werkdruk, onduidelijke rollen, weinig regelruimte. Versterk wat energie geeft, zoals autonomie, steun en ontwikkeling. Geef teams tijd en budget om zelf te verbeteren.

6 Zorg voor snelle successen

Begin met een of twee teams die willen. Kies verbeteringen die binnen een paar maanden zichtbaar zijn en vier ze. Successen uit de eigen organisatie overtuigen meer dan elk rapport.

7 Bouw voort op resultaten

Meet wat er verandert en gebruik de resultaten om andere teams mee te nemen. Ga niet te vroeg op de winst zitten: na de eerste successen begint het echte werk.

8 Veranker het in de cultuur

Maak gezond werken onderdeel van de gesprekscyclus, het inwerkprogramma, het leiderschapsprogramma en de managementrapportages. Dan blijft het ook als de aandacht verschuift.

Meer

• energie en bevlogenheid
• productiviteit
• duurzame inzetbaarheid

Minder

• verzuim
• verzuimkosten
• stress door werkdruk

Vier valkuilen

• Urgentie via angst. Onderzoek laat zien dat een verandering kan ontsporen als je het verleden afschildert als slecht. Mensen voelen zich dan aangevallen in wat ze altijd hebben gedaan. Benoem wat goed gaat en waarom het nu beter kan.
• Stappen overslaan. Vooral de eerste en de laatste. Zonder gedeelde urgentie komt niets op gang, zonder verankering zakt het weer weg.
• Te snel tevreden. Een eerste daling van het verzuim is nog geen cultuurverandering. Houd vol en blijf meten.
• Alleen leefstijl. Gezond eten en bewegen helpen, maar zonder aandacht voor werkdruk, regelruimte en leiderschap blijft het effect beperkt.

Wil je weten wat verzuim jouw organisatie nu kost, als startpunt voor stap 1? Gebruik de verzuimrekentool.

Bronnen

• Kotter: Leading change, why transformation efforts fail, Harvard Business Review (1995)
• Appelbaum en anderen: Back to the future, revisiting Kotter's 1996 change model (2012)
• Why vilifying the status quo can derail a change effort, Journal of Change Management (2022)
• TNO: Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2023