Vitaliteitsbeleid opzetten: stappenplan en voorbeeld
Veel organisaties doen al van alles aan vitaliteit. Fruit op het werk, een fietsplan, af en toe een workshop. Beleid is het pas als het samenhangt, een doel heeft en je weet wat het oplevert. Met dit stappenplan en een voorbeeld van een plan van aanpak zet je vitaliteitsbeleid op dat werkt.
Wat is vitaliteitsbeleid?
Vitaliteitsbeleid is de manier waarop een organisatie ervoor zorgt dat medewerkers gezond, met energie en met plezier kunnen werken. Het gaat over meer dan leefstijl. Werkdruk, leiderschap en cultuur horen er net zo goed bij.
Een deel is ook verplicht. Werkgevers moeten volgens de arbowetgeving beleid voeren om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of te beperken. Werkdruk valt daaronder.
Losse activiteiten of beleid?
Zo herken je het verschil.
- Beginnen bij het aanbod
- Geen doel en geen nulmeting
- Vooral gericht op leefstijl
- Iemand doet het erbij
- Verdwijnen bij de eerste bezuiniging
- Begint bij wat er speelt
- Doelen die passen bij de organisatie
- Werk, leiderschap en leefstijl samen
- Een eigenaar en een team
- Meten, rapporteren en bijsturen
Losse activiteiten leveren weinig op. In een grote Amerikaanse studie kregen bijna 33.000 medewerkers door loting wel of geen vitaliteitsprogramma aangeboden. Na anderhalf jaar zeiden deelnemers gezonder te leven. In verzuim, zorgkosten en gemeten gezondheid was geen verschil te zien.
De les is niet dat investeren in gezondheid geen zin heeft. De les is dat een activiteit naast het werk weinig verandert als het werk zelf, de cultuur en het leiderschap hetzelfde blijven.
Het stappenplan
Zeven stappen van de eerste vraag tot de eerste rapportage. Bij elke stap staat wanneer hij klaar is.
- Bepaal waarom
Koppel vitaliteit aan de doelen van de organisatie: minder verzuim, behoud van mensen en betere prestaties. Betrek de directie vanaf het begin. Bereken wat verzuim nu kost met de verzuimrekentool en maak er een businesscase van. Klaar als de directie het doel onderschrijft en er een opdrachtgever is.
- Breng in kaart waar je staat
Gebruik de verzuimcijfers, de RI&E, het PMO en het medewerkersonderzoek. Vul aan met gesprekken met leidinggevenden, HR, de bedrijfsarts en medewerkers. Zet ook op een rij wat er al gebeurt. Een eerste indruk krijg je met de vitaliteitsmeter. Klaar als je weet welke groepen risico lopen en waarom.
- Kies doelgroepen en doelen
Niet alles voor iedereen. Kies waar de winst zit en spreek twee of drie meetbare doelen af. Bijvoorbeeld een lager verzuim in één afdeling of een hogere score op werkplezier. Klaar als de doelen op papier staan met een beginwaarde en een streefwaarde.
- Vorm een team
Eén eigenaar die verantwoordelijk is. Daaromheen een klein team met een directielid, HR, de OR, een arbo- of verzuimspecialist en ambassadeurs uit de teams. Klaar als het team tijd en mandaat heeft en regelmatig bij elkaar komt.
- Kies wat werkt
Kies wetenschappelijk onderbouwde maatregelen op drie niveaus: organisatie, leiderschap en medewerker. Zoek partners die kwaliteit leveren en hun resultaten kunnen laten zien. Klaar als er een plan ligt met maatregelen, planning en budget.
- Maak meedoen makkelijk
Geef tijd en budget. Communiceer vaak en via verschillende kanalen. Zorg voor een omgeving die gezond gedrag uitlokt. Klaar als elke medewerker weet wat er is en hoe hij kan meedoen.
- Meet en stuur bij
Herhaal de meting, rapporteer aan de directie en maak vitaliteit onderdeel van de gesprekscyclus. Klaar als vitaliteit een vaste plek heeft in de planning en de rapportages.
Drie niveaus
Beleid dat alleen op de medewerker is gericht legt het probleem bij het individu. Beleid dat werkt pakt drie niveaus tegelijk aan.
- Organisatie. Werkdruk bespreken in teams. Overleg en regels schrappen. Gezond eten op het werk. Ruimte voor pauzes en beweging.
- Leiderschap. Leidinggevenden trainen in signaleren en coachen. Vitaliteit als vast onderwerp in de gesprekscyclus.
- Medewerker. Inspiratiesessies. Leefstijlcoaching. Een PMO. Training in zelfzorg en omgaan met werkdruk.
Voor elk niveau heb ik een aanbod. Teams gaan aan de slag met de training Werkdruk verlagen. Leidinggevenden leren signaleren en coachen in Verminder stress, verhoog bevlogenheid. Voor medewerkers zijn er inspiratiesessies over vitaliteit.
Voorbeeld: plan van aanpak voor vitaliteitsbeleid
Vitaliteitsbeleid hoeft geen dik rapport te zijn. Eén pagina is genoeg als de belangrijkste keuzes erop staan. Hieronder een voorbeeld voor een organisatie met 400 medewerkers. De cijfers zijn bedacht om te laten zien hoe het eruitziet.
- Waarom
- Het verzuim is 7,5 procent en stijgt. Twee teams hebben het hoogste verzuim. Medewerkers noemen werkdruk als belangrijkste oorzaak.
- Doelen
- Verzuim in de twee teams van 9 naar 7 procent in twee jaar. Minder werkdruk in het medewerkersonderzoek. Minstens 60 procent doet mee aan de maatregelen.
- Doelgroep
- Eerst de twee teams met het hoogste verzuim en hun leidinggevenden. Daarna de rest van de organisatie.
- Maatregelen
- Organisatie: teams bespreken werkdruk en schrappen één overleg of regel. Leiderschap: training in signaleren en het goede gesprek. Medewerker: inspiratiesessie over stress en herstel en een open spreekuur bij de bedrijfsarts.
- Eigenaar en team
- De manager HR is eigenaar. Het team bestaat uit een directielid, iemand van de OR, de bedrijfsarts en twee ambassadeurs uit de teams.
- Meten
- Nulmeting in het eerste kwartaal en een herhaling na een jaar. Elk kwartaal het verzuim per team en de deelname.
- Tijd en budget
- Het team krijgt twee uur per maand. De directie stelt het budget vast op basis van een businesscase.
- Rapportage
- Elk half jaar aan de directie en de OR.
Gebruik dit als startpunt en vul het in met je eigen cijfers. De gratis whitepaper Vitaliteitsbeleid opzetten heeft een jaarplanning en een checklist.
Het eerste jaar in vier kwartalen
Zo kan het eerste jaar eruitzien. Het tempo hangt af van wat er al ligt.
- Kwartaal 1: fundament. Bepaal waarom. Doe de nulmeting. Vorm het team. Dat zijn stap 1, 2 en 4.
- Kwartaal 2: plan en start. Kies doelgroepen, doelen en maatregelen. Begin met een of twee teams. Dat zijn stap 3 en 5.
- Kwartaal 3: verbreden. Train leidinggevenden. Communiceer. Deel de eerste resultaten. Dat is stap 6.
- Kwartaal 4: meten en verankeren. Herhaal de meting. Rapporteer aan de directie. Maak het plan voor volgend jaar. Dat is stap 7.
Begin met een of twee teams die willen. Successen uit de eigen organisatie overtuigen meer dan elk rapport.
Wat je meet
Vroege signalen laten binnen maanden zien of je op koers ligt. Resultaten in verzuim en verloop volgen later.
- Deelname aan maatregelen
- Werkdruk en herstel in het medewerkersonderzoek
- Bevlogenheid en werkplezier
- Aantal gesprekken over werkdruk en gezondheid
- Verzuimpercentage
- Hoe vaak mensen zich ziek melden
- Gemiddelde duur van het verzuim
- Aandeel medewerkers zonder verzuim
- Verloop
Vijf fouten die vaak gemaakt worden
- Beginnen met activiteiten. Eerst de vraag, dan de oplossing.
- Alleen leefstijl. Zonder aandacht voor werkdruk en leiderschap blijft het effect klein.
- Geen eigenaar. Vitaliteit erbij doen werkt niet.
- Niet meten. Zonder nulmeting weet je niet wat het oplevert en verdwijnt het budget bij de eerste bezuiniging.
- Te snel resultaat verwachten. Cultuurverandering kost tijd. Begin klein, laat resultaten zien en bouw daarop voort.
Wil je weten wat verzuim nu kost, als onderbouwing voor stap 1? Gebruik de verzuimrekentool. Voor de verandering zelf is het 8-stappenmodel van Kotter een goede leidraad.
Veelgestelde vragen over vitaliteitsbeleid
Wat staat er in een vitaliteitsbeleid?
Waarom je het doet, twee of drie meetbare doelen, de doelgroep, de maatregelen op drie niveaus, wie eigenaar is, wat je meet en wanneer je rapporteert. Eén pagina is genoeg. In dit artikel staat een voorbeeld.
Is vitaliteitsbeleid verplicht?
Een deel wel. Werkgevers moeten volgens de arbowetgeving beleid voeren om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of te beperken. Werkdruk valt daaronder. De rest is een keuze.
Hoe lang duurt het om vitaliteitsbeleid op te zetten?
Reken op een jaar van opdracht tot eerste rapportage. Het tempo hangt af van wat er al ligt.
Wie is verantwoordelijk voor vitaliteitsbeleid?
Eén eigenaar met tijd en mandaat. Daaromheen een klein team met een directielid, HR, de OR, een arbo- of verzuimspecialist en ambassadeurs uit de teams.
Wat levert vitaliteitsbeleid op?
Dat hangt af van wat je doet. Een los programma naast het werk verandert weinig. Beleid dat werk, leiderschap en leefstijl samen aanpakt heeft meer kans. In de whitepaper De businesscase voor vitaliteit lees je hoe je het uitrekent.
Wat is het verschil tussen vitaliteit en duurzame inzetbaarheid?
Duurzame inzetbaarheid is breder. Het gaat erom dat mensen hun hele loopbaan gezond, met plezier en met de juiste vaardigheden kunnen blijven werken. Vitaliteit is daar een van de drie bouwstenen van. Lees meer in Wat is duurzame inzetbaarheid?
Hulp bij het opzetten van vitaliteitsbeleid?
Ik help je met de nulmeting, het plan en de uitvoering. Met een businesscase die laat zien wat het oplevert.
Bronnen
- Berry, Mirabito en Baun: What's the Hard Return on Employee Wellness Programs?, Harvard Business Review (2010)
- Song en Baicker: Effect of a workplace wellness program on employee health and economic outcomes, JAMA (2019)
- Arboportaal: Psychosociale arbeidsbelasting
- ArboKennisnet: kennisdossier Duurzame inzetbaarheid