2 oktober 2026 | Walter Montenarie

Presenteïsme: het onbekende fenomeen als productiviteitskiller

Verzuim meet elke organisatie. Presenteïsme bijna niemand. Toch kost het waarschijnlijk meer. Presenteïsme betekent dat mensen aan het werk zijn terwijl ze ziek of uitgeput zijn en daardoor minder kunnen dan normaal.

Wat is presenteïsme?

Het komt in twee vormen voor. De eerste is ziek doorwerken: met griep, rugklachten of migraine toch achter de laptop of op de werkvloer. De tweede is minder zichtbaar: iemand is aanwezig maar leeg. Slecht geslapen, gestrest of oververmoeid en daardoor trager en minder scherp.

In de verzuimcijfers zie je het niet terug. Daarom is het zo onbekend.

28%van de werknemers in de EU werkt vaak of altijd door bij ziekte

7 op 10werknemers in Zweeds en Deens onderzoek werkte in een jaar minstens één keer ziek door

1,8 tot 3 keerzo hoog schatten studies de kosten ten opzichte van verzuim

12 studieslaten zien dat ziek doorwerken de kans op later verzuim vergroot

Bronnen: EU-OSHA, Skagen en Collins (2016)

Een eerlijke kanttekening: presenteïsme is lastig te meten. Er is geen standaardmethode en de uitkomsten van studies lopen uiteen. De richting is wel duidelijk. Het verlies is groot en het blijft buiten beeld.

Waarom werken mensen door?

In het werk

• Hoge werkdruk en tijdsdruk
• Niemand die het werk kan overnemen
• Een cultuur waarin ziekmelden niet gewoon is
• Thuiswerken maakt doorwerken makkelijk

In de persoon

• Collega's niet willen belasten
• Je eigenwaarde ontlenen aan presteren
• Zorgen over baan of inkomen
• Denken dat het wel meevalt

Bron: EU-OSHA

Waarom het een productiviteitskiller is

• Minder scherp. Wie ziek of uitgeput werkt maakt meer fouten en werkt trager.
• Langzamer herstel. Klachten houden langer aan of worden erger.
• Later langer ziek. Een overzicht van twaalf langlopende studies laat zien dat ziek doorwerken samengaat met meer verzuim en een slechtere gezondheid later.
• Meer risico. Minder alertheid vergroot de kans op ongelukken.

Is doorwerken dan altijd slecht?

Nee. Bij sommige klachten kan aangepast werken juist helpen bij het herstel. Het geeft structuur en contact met collega's. Voorwaarde is dat het werk wordt aangepast en dat de medewerker steun krijgt. Het verschil zit dus in de vraag of doorwerken een bewuste keuze is met ruimte voor herstel, of een gevolg van druk.

Wat kun je als organisatie doen?

Maak het zichtbaarVraag ernaar in het medewerkersonderzoek of het PMO. Hoe vaak werk je door terwijl je je niet goed voelt?

Kijk naar de oorzaakPresenteïsme wijst vaak op te hoge werkdruk of te krappe bezetting.

Maak ziekmelden gewoonLeidinggevenden geven het voorbeeld. Wie ziek is blijft thuis en herstelt.

Maak aangepast werken mogelijkLichter werk of minder uren helpt mensen om gezond terug te komen.

Investeer in herstel en gezondheidSlaap, pauzes, beweging en leren omgaan met stress voorkomen dat de batterij leeg raakt.

Wil je weten wat verzuim jouw organisatie kost? Gebruik de verzuimrekentool. Presenteïsme is daarin niet meegerekend. De werkelijke kosten liggen dus hoger.

Bronnen

• EU-OSHA: Presenteeism, an overview
• Skagen en Collins: The consequences of sickness presenteeism on health and wellbeing over time, Social Science and Medicine (2016)